Na czym polega pełna lokalizacja filmu?

          Pełna lokalizacja filmu obejmuje tłumaczenie warstwy językowej, tłumaczenie napisów i ich adaptację do potrzeb danego rynku (transkreację), wgranie lektora, a także ewentualne prace montażowe i postprodukcyjne. Wyróżniamy trzy techniki lokalizacji filmów, tj. czytanie filmu przez lektora, dubbing i napisy dialogowe:

• Lektor/voice-over/szeptanka – nałożenie na oryginalną ścieżkę dźwiękową dodatkowej, zawierającej tłumaczenie czytane przez lektora.
• Dubbing – podkładanie głosów do już nagranego materiału.
• Napisy dialogowe – pokazywanie tłumaczeń dialogów lub piosenek na ekranie w formie pisemnej; technika ta stosowana jest również jako udogodnienie dla osób niesłyszących.

        Pomimo, że w Polsce od wielu lat króluje technika czytania filmów przez lektora, coraz popularniejsze stają się napisy dialogowe, zwłaszcza w przypadku filmów edukacyjnych, szkoleniowych, dokumentalnych, reklam, prezentacji, itd. Co więcej, napisy dialogowe mają wpływ na uczenie się języków obcych! To dlatego mieszkańcy takich krajów jak Norwegia, Szwecja czy Rumunia, gdzie we wszystkich produkcjach nieprzeznaczonych dla dzieci niemal zawsze tworzone są napisy, z taką łatwością przyswajają języki obce!

          Zapraszam do wysłuchania próbki mojego głosu w jęz. litewskim (wiersz „Senelės pasaka” („Opowieść babci”), autorstwa Salomėja Nėris). Pełne nagranie zostało wykorzystane do zastąpienia głosu hiszpańskiej aktorki.

Jakie trudności może napotkać tłumacz filmowy?

          Nie od dziś wiadomo, że tłumaczenia audiowizualne nie należą do prostych zadań. Choć świetna znajomość języka jest podstawą, nie jest ona wystarczająca. Należy też pamiętać o wielu innych kwestiach; oto kilka przykładów:

1. Podobnie jak w przypadku tłumaczeń ustnych i pisemnych – tłumaczymy tutaj sens na sens, a nie słowa na słowa. Podczas gdy w Wielkiej Brytanii „pada kotami i psami” („it rains cats and dogs”), w Polsce „leje jak z cebra”. Dosłowne tłumaczenie tekstów jest bezsensowne, albo wręcz niemożliwe. Co więcej, tłumacz filmowy musi dodatkowo pamiętać o ograniczeniu, jakim jest zachowanie określonej długości wiersza. Oznacza to, że nie może on zgubić sensu wypowiedzi skracając ją do wersji napisowej.
2. Tłumacząc napisy dialogowe nie można zapominać, że są one tłumaczone dla konkretnego odbiorcy. Ostatnio, w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie ze strony reklamodawców, brane są pod uwagę nie tylko wyznaczone kryteria społeczno-demograficzne grupy docelowej, ale także aspekt psychograficzny opierający się na wyodrębnieniu grupy na podstawie jej zachowania i stylu życia. Przykładami grup psychograficznych są: posiadacze kotów, wegetarianie, rowerzyści, scjentolodzy, itd. Tłumacz filmowy ma więc za zadanie przełożyć treść materiału filmowego zgodnie z preferencjami czy oczekiwaniami określonych adresatów.
3. Ten punkt powinien w zasadzie znaleźć się na początku listy: konieczna jest znajomość technik tłumaczenia filmów. Na przykład, w Polsce obowiązuje zasada, że każdej osobie mówiącej przypisana jest jedna linia napisu, ale w innych krajach obowiązują inne zasady. W jakiej sytuacji nie stosujemy myślnika przy wypowiedzi dwóch różnych osób? Czy w napisach można zawrzeć kolory i jeśli tak, to jakie? Czy należy opisać muzykę? Te i inne zagadnienia były poruszane na kursie „Tłumaczeń audiowizualnych”, który ukończyłam na Uniwersytecie w Salamance w Hiszpanii. Kurs prowadzony był przez guru tłumaczeń audiowizualnych, wybitnego Prof. Jorge Díaz Cintas.

Tłumaczenia audiowizualne można porównać do…

… tłumaczeń marketingowych. Tłumaczeniom filmowym i marketingowym przyświeca ten sam cel – wywołanie u odbiorcy materiału wyjściowego i docelowego tych samych emocji i uczuć. W translacji filmu, podobnie jak w translacji marketingu, niezbędna jest znajomość specyfiki kulturowej kraju, którego dotyczy tłumaczenie. Konieczna jest również doskonała znajomość rynku docelowego oraz segmentu użytkowników. Nie bez znaczenia pozostaje też kreatywność. W przeciwieństwie do innych rodzajów tłumaczeń, w tłumaczeniu filmów mamy do czynienia z językiem potocznym. W pewnych regionach danego kraju mieszkańcy posługują się gwarą, slangiem, żargonem czy tzw. nowomową, co może przysporzyć trudności w zrozumieniu niektórych wypowiedzi nawet autochtonom zamieszkującym inne regiony. To wszystko sprawia, że niekiedy krótkie i niepozorne fragmenty mogą być źródłem niemałych rozterek na polu tłumaczeniowym. 

Czy konieczne jest obejrzenie filmu czy serialu przed

przed

przystąpieniem do tłumaczenia?

Bardzo dobra znajomość języków to nie jedyny wymóg potrzebny do stworzenia dobrych i przyjemnych w odbiorze napisów dialogowych. 

By móc wiernie oddać ducha filmu czy serialu, należy nie tyle go „obejrzeć”, co zaangażować się w jego oglądanie, tj. dostrzec wyrazy twarzy i najmniejsze ruchy bohaterów wykonywane podczas wypowiadanych przez nich kwestii, obejrzeć wcześniejsze odcinki serialu, a także nakreślić tło historyczne, społeczne, kulturowe oraz poznać grupę docelową, do której kierowane jest dzieło.

Takie informacje pomogą tłumaczowi bardziej precyzyjnie oddać treść oryginalnych wypowiedzi. 

          Na przykład, w amerykańskim serialu „Shameless” („Niepokorni”) jeden z bohaterów wypowiada takie słowa: „Monica took off”. Gdyby tłumacz nie wiedział o ucieczce tej bohaterki z poprzedniego sezonu, mógłby przełożyć wieloznaczny idiom „to take off” inaczej niż „uciekła” czy „zwiała”.